LOADING

Type to search

Bài 24: Các bằng chứng tiến hóa Bài 27: Quá trình hình thành quần thể thích nghi Bài 29: Quá trình hình thành loài Các bằng chứng tiến hóa Đa dạng và đặc điểm chung của lớp chim Lớp chim Quá trình hình thành loài Quá trình hình thành quần thể thích nghi THCS phần 2: Đa dạng sinh học THPT Phần 6: Tiến hóa

Chim mắc cạn

Tan Hung Th9 17

Thỉnh thoảng, giữa nhịp sống hối hả của cuộc đời, khi ta nhìn lên bầu trời xanh, đôi lúc ta sẽ bắt được hình ảnh cánh chim chao liệng trên bầu trời đầy tự do. Đôi lúc ta sẽ tự nhủ: “Không biết cảm giác sẽ như thế nào nếu ta cũng có đôi cánh của riêng mình, được đắm mình giữa bầu trời mênh mông. Liệu ta sẽ tận hưởng những cơn gió? Hay ta sẽ tập trung vào nỗi sợ độ cao của mình nhiều hơn?”. Câu hỏi này, chắc hẳn trong cuộc đời ai cũng ít nhất đã tự hỏi mình một lần. Nhưng bạn có biết, thắc mắc này, bạn và mọi người khác có tâm hồn “bay bổng” đều chia sẻ chung với một số loài chim!

Kiến thức cần biết:

  • Hiện nay lớp chim được biết đến khoảng 9600 loài được xếp trong 27 bộ. Lớp chim được chia thành 3 nhóm sinh thái lớn: nhóm chim chạy, nhóm chim bơi và nhóm chim bay.
  • Các cơ quan ở các loài khác nhau được gọi là tương đồng nếu chúng được bắt nguồn từ cùng một cơ quan ở loài tổ tiên mặc dù hiện tại, các cơ quan này có thể thực hiện chức năng rất khác nhau. Cơ quan thoái hóa cũng là cơ quan tương đồng vì chúng được bắt nguồn từ một cơ quan ở một loài tổ tiên nhưng nay không còn chức năng hoặc chức năng bị tiêu giảm.
  • Hình thành loài bằng con đường cách li địa lý hay xảy ra đối với các loài động vật có khả năng phát tán mạnh. Chính khả năng phát tán cao đã tạo điều kiện cho chúng dễ hình thành nên các quần thể cách li nhau về mặt địa lí dẫn đến hình thành loài mới.

Đặc điểm sinh học có liên quan của loài chim:

Thế giới sinh học dù dành hẳn một nhánh trong hệ thống phân chia cho loài chim nhưng trong vô số các loài nằm trong nhánh phân chia đó, không phải tất cả đều có chung một đặc điểm đặc trưng cho loài chim: bay. Mặc dù theo nghiên cứu, tổ tiên của tất cả các loài chim hiện đại đều có khả năng bay nhưng dần dần theo thời gian và hàng triệu thế hệ sau đó, giờ đây chúng ta đang sống trong một thế giới có khoảng 60 loài chim không bao giờ cất cánh. Cội nguồn thuộc về bầu trời, nhưng nguyên nhân từ đâu mà chúng trở nên “mắc cạn” như vậy?

Nguyên lí khoa học của sự tiến hóa:

Có nhiều yếu tố ngoại cảnh tác động đến khả năng bay của một loài chim, thậm chí còn thay đổi sâu sắc các đặc điểm hình thái khác của cơ thể chúng. Tuy nhiên, lí do sinh học chủ yếu nhất mà bài viết này muốn đề cập đến đó là sự thay đổi và tiến hóa theo thời gian và môi trường. Những kiến thức ấy bao gồm:

  • Một loài sẽ thay đổi hình thái, kích thước, sinh lí của chúng để phù hợp với các điều kiện của môi trường và giúp chúng sống tốt hơn.
  • Mỗi đặc điểm thích nghi là sản phẩm của chọn lọc tự nhiên trong hoàn cảnh nhất định nên chỉ có ý nghĩa trong hoàn cảnh phù hợp. Khi hoàn cảnh thay đổi, một đặc điểm vốn có lợi có thể trở thành bất lợi và bị thay thế bởi đặc điểm thích nghi hơn.
  • Ngay trong hoàn cảnh sống ổn định thì các đột biến và biến dị, dị tổ hợp không ngừng phát sinh, chọn lọc tự nhiên vẫn không ngừng tác động. Vì vậy, trong lịch sử tiến hóa, những sinh vật xuất hiện sau mang nhiều đặc điểm hợp lý hơn những sinh vật xuất hiện trước.

Những loài chim của mặt đất:

Như vậy, trong quá khứ, tất cả các loài chim không có khả năng bay mà chúng ta thấy hiện giờ đã từng có khoảng thời gian thân thuộc với bầu trời, nhưng do tác động của môi trường ngoại cảnh, đặc điểm đời sống của chúng mà dần dần, chúng tiến hóa, chọn lọc việc loại bỏ khả năng bay của mình để ưu tiên cho các hoạt động khác. Chính vì vậy, các ý kiến đưa ra cho rằng các loài chim không có khả năng bay là ví dụ cho sự thoái hóa của một giống loài thực chất là một nhận định không chính xác và ngược với cơ chế tiến hóa khoa học đã được nêu trên.

Thực ra, để phản biện cho vấn đề này, ta đi vào nghiên cứu đặc tính của các loài chim bay. Mặc dù khả năng bay của chúng là một lợi thế không thể chối cãi, đằng sau đó vẫn là một số bất lợi mà ta không thể bỏ qua. Đầu tiên, để có được khả năng bay, chúng phải hi sinh một lượng năng lượng lớn, nhiều khi lên tới mức không hợp lí đối với một số điều kiện cụ thể và điều này thực chất là một bất lợi lớn. Tiếp theo, chính vì việc phải liên tục “sử dụng” khả năng bay của mình, kích thước, cân nặng và kho tích trữ năng lượng của chúng cũng bị giới hạn.

Ngược lại, các loài chim chọn mặt đất là địa bàn duy nhất sẽ tiết kiệm được một lượng năng lượng lớn hơn để sống sót cho các điều kiện khắc nghiệt, từ nhiệt độ giá lạnh cho đến sự thiếu hụt nguồn thức ăn trong môi trường sống xung quanh. Hơn nữa, chúng có các đặc tính cơ thể tiến hóa hợp lí để đối phó với môi trường tự nhiên của chúng. Ví dụ, đà điểu do không có khả năng bay đã dồn hết sự phát triển vào mật độ dày đặc của khung xương, độ dài của xương để trở nên to lớn trước các thú ăn mồi và phát triển mạnh cơ chân để chạy thoát và kiếm ăn.

Suy cho cùng, việc chúng thay đổi cơ chế tiến hóa theo một hướng hoàn toàn khác để mất đi khả năng bay ngay lúc đầu tiên cũng là do tác động của tự nhiên. Một loài chim bay đến một hoang đảo đầy ắp thức ăn ở độ cao thấp, không có thú săn mồi sẽ dần thay đổi, thích nghi với điều kiện sống của hòn đảo đó và mất đi khả năng bay. Tuy nhiên điều này gây ra một bất lợi đối với một sự thay đổi đột ngột nào đó. Cụ thể, khi loài chim nói trên gặp sự di cư của một loài thú săn mồi từ một vùng đất khác đến sẽ hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước mối đe dọa mới và có nguy cơ bị tuyệt chúng. Thế nhưng, một lần nữa, cơ chế tiến hóa sẽ lại tham gia và nếu chúng có thể sống sót, trong thời gian, một lần nữa loài chim ấy sẽ lại tung cánh trên bầu trời.

Kết:

Về mặt tự nhiên, các loài chim “mắc cạn” mà chúng ta biết đến thực chất là sản phẩm của một quá trình dài thích nghi và phát triển với điều kiện sống có thể kéo dài đến hàng trăm nghìn thế hệ. Sự biến đổi này theo phân tích thực chất để đem lại lợi ích và hiệu quả tốt nhất cho chúng khi đặt trong môi trường tự nhiên của mình. Cho nên, lần tới khi bạn thấy một chú chim Kiwi ngước lên bầu trời ngắm nhìn những cánh chim khác, đừng thấy buồn tiếc cho chú chim ấy nhé! Có khi, chúng mới chính là những kẻ đang cười nhạo những cánh chim khốn khổ đang mải miết kiếm ăn ở trên kia.

Kiến thức tham khảo:

Tags:

You Might also Like

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *